Kế thừa những quy định còn phù hợp của Luật Tiếp cận thông tin năm 2016, Luật năm 2026 được ban hành theo hướng tinh gọn, hiện đại và phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Luật gồm 04 chương, 31 điều; mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ công cơ bản, thiết yếu; đồng thời tái cấu trúc nhiều quy định nhằm bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân, tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước, góp phần thúc đẩy cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng nền hành chính phục vụ, lấy người dân làm trung tâm. Một số điểm mới đáng chú ý của Luật năm 2026 như sau:

1. Mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin

Bên cạnh các cơ quan nhà nước, tại Điều 1, Điều 10 và khoản 5 Điều 11 Luật năm 2026 quy định các đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu cũng có trách nhiệm cung cấp thông tin, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân theo quy định. Việc mở rộng này phù hợp với thực tiễn bởi các đơn vị sự nghiệp công lập hiện đang trực tiếp cung ứng nhiều dịch vụ công thiết yếu như giáo dục, y tế, văn hóa, môi trường, an sinh xã hội, khoa học- công nghệ, nông nghiệp- thủy lợi… và nắm giữ lượng lớn thông tin liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân; đồng thời góp phần tăng cường trách nhiệm giải trình, bảo đảm công khai, minh bạch trong hoạt động cung ứng dịch vụ công.

2. Bổ sung quy định đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, cung cấp thông tin trên môi trường số là một trong những nguyên tắc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin

Quy định này thể hiện sự phù hợp của Luật với chủ trương xây dựng Chính phủ số, chính quyền số và xã hội số. Quyền tiếp cận thông tin được mở rộng trên môi trường điện tử, đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công dân thực hiện quyền tiếp cận thông tin.Trên cơ sở nguyên tắc này, tại khoản 3 Điều 3; khoản 3 Điều 11; khoản 1 Điều 18; Điều 19; điểm c khoản 1 Điều 24 của Luật năm 2026 quy định thông tin được công khai, được cung cấp bằng nhiều hình thức như: trên cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, cổng dữ liệu, các kênh nội dung và trang cộng đồng chính thức của cơ quan, tổ chức; ứng dụng di động hoặc các nền tảng số khác do cơ quan, đơn vị có thẩm quyền công bố, đồng thời tiếp tục được công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng theo quy định.

Đây là bước tiến quan trọng, tạo điều kiện cho người dân được tiếp cận thông tin mọi lúc, mọi nơi; tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại; giảm thủ tục hành chính khi yêu cầu cung cấp thông tin, tra cứu, khai thác các thông tin công khai nhanh chóng, chính xác đồng thời tăng khả năng giám sát của người dân đối với hoạt động của cơ quan nhà nước và đơn vị cung cấp dịch vụ công. Nguyên tắc này cũng tạo cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan, tổ chức, địa phương từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu số, kết nối và chia sẻ thông tin, góp phần hình thành hệ sinh thái dữ liệu công phục vụ người dân và doanh nghiệp.

3. Điều chỉnh trách nhiệm cung cấp thông tin của chính quyền địa phương cấp xã

Phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương mới, tại điểm e khoản 2 Điều 10 Luật năm 2026 quy định “Đơn vị đầu mối do Ủy ban nhân dân cấp xã xác định có trách nhiệm cung cấp cho công dân cư trú trên địa bàn thông tin do Hội đồng nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dân, các cơ quan của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân, các cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác của cấp mình tạo ra và thông tin do mình tạo ra; cung cấp cho công dân khác thông tin này trong trường hợp liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của họ”, theo đó, Ủy ban nhân dân cấp xã chỉ có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra và không phải có trách nhiệm cung cấp thông tin nhận được từ cơ quan khác, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Đồng thời, Luật giao cho địa phương chủ động xác định đầu mối cung cấp thông tin phù hợp với điều kiện thực tế, bảo đảm tính linh hoạt và hiệu quả trong tổ chức thực hiện.

Quy định này sẽ giảm áp lực hành chính cho UBND cấp xã trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khối lượng công việc của cấp xã vốn đã tăng đáng kể. Việc giới hạn trách nhiệm cung cấp thông tin trong phạm vi thông tin do mình tạo ra giúp UBND cấp xã tránh phát sinh thêm nhiệm vụ ngoài khả năng quản lý; tập trung nguồn lực vào việc quản lý và công khai thông tin thuộc thẩm quyền; nâng cao hiệu quả giải quyết yêu cầu tiếp cận thông tin, bảo đảm thông tin được cung cấp chính xác, thống nhất, kịp thời.

4. Mở rộng phạm vi thông tin phải được công khai

Một trong những điểm mới nổi bật là Điều 17 Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 bổ sung nhiều nhóm thông tin phải được công khai, gắn trực tiếp với quyền và lợi ích của người dân.

Theo đó, ngoài các thông tin đã được quy định trước đây, Luật bổ sung các thông tin như: Thông tin xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực an toàn thực phẩm, chất lượng hàng hóa, dược phẩm, lao động, sản xuất và buôn bán hàng giả gây hậu quả lớn hoặc ảnh hưởng xấu đến dư luận xã hội; kết luận kiểm định, đánh giá chất lượng nhà chung cư; kế hoạch cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư; thông tin về hoạt động, thu chi tài chính của cơ sở giáo dục; giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh; thông tin về các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh vi phạm pháp luật về y tế.

Việc mở rộng danh mục thông tin công khai sẽ tạo điều kiện cho người dân dễ dàng tiếp cận các thông tin thiết yếu, góp phần tăng cường giám sát xã hội đối với hoạt động của các cơ quan, tổ chức liên quan.

5. Quy định rõ các nhóm thông tin công dân không được tiếp cận